Oorlog en vrede in de muziek

Oorlog en Vrede in de Muziek

Maandagavond, 6 mei 2019, de zaal zat helemaal vol, fantastisch.

Ik begon met de “bezetting van Breda”, zoals die in 1625 muzikaal vorm werd gegeven. Vijftien jaar later werd muziek geschreven over de opstand van de Catalanen tegen Spanje en over de overwinning van de Spanjaarden op de Catalanen twaalf jaar later. De geschiedenis van bijna 400 jaar geleden en de huidige situatie lijken op elkaar.

Voor de bevrijding van Breda door de militairen van de 1e Poolse Pantserdivisie op 29 oktober 1944 is geen muziek geschreven. Daarom koos ik voor muziek, vooral rond de Tweede Wereld Oorlog, waarin de relatie met Polen, zowel met het land als met de inwoners, centraal staat. Ik liet muziek horen van Poolse componisten als Kurpinski, Kropinski, Chopin, Penderecki, Gorecki en Kilar. Er was aandacht voor D-Day, 6 juni 1944, de dag van de invasie in Normandië en voor de bevrijding van Breda door de Polen en voor de plaatsen in Breda waar de gesneuvelde Poolse militairen worden herdacht.

Ik dank het publiek dat uiterst aandachtig heeft geluisterd. Een van de bezoekers, Joost Tholhuijsen schreef zijn beleving van deze avond voor ons op. Zijn commentaar volgt hierna.

Rien de Bruin



Afgelopen maandag 6 mei beleefden we een bijzondere avond in De Honingraad in Breda. Rien de Bruin gaf daar de lezing Oorlog en vrede in de muziek. De lezing behandelde oorlogen en de verschrikkingen daarvan vanaf de belegering van Breda tijdens de Tachtigjarige Oorlog tot en met de situatie in concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog. Aan de hand van talloze muziekfragmenten de gebeurtenissen belicht en deels tot leven gewekt. Zo was er het stuk The Battle of Mozhaysk van de Poolse componist Kuspinski, met een relatief mild en melodieus karakter. En aan de andere kant van het spectrum was er het aangrijpende stuk A survivor from Warsaw van Arnold Schönberg, waarin op zeer directe wijze een getuigenis van een slachtpartij in Warschau wordt gegeven. Naast de instrumentale fragmenten, waren er liederen, waaronder het Het Vrije Nederland, een bevrijdingslied uit 1945. Opvallend genoeg doet dit relatief recente stuk door zijn taalgebruik en instrumentatie meer gedateerd aan dan een aantal van de oudere werken die te horen waren. Bij de bespreking van de zeer uiteenlopende werken, kwam een beeld naar voren van Rien’s zeer brede kennis op het vlak van de combinatie muziek en het thema oorlog en vrede.

Waar het over oorlog en vrede gaat, bleken films een goede bron van muziek. De muziekfragmenten die van de films Schindlers List, The Longest Day en Saving Private Ryan te gehore werden gebracht, toonden dit aan. Van de indrukwekkende lijst van fragmenten, viel verder het fragment uit Symphony No. 3 van de Poolse componist Górecki op. Van de vele fragmenten die we naderhand nog aan het beluisteren zijn, en waarbij we onwillekeurig aan Arvo Pärt denken, is dit tot nu toe nog steeds onze favoriet. Zo was niet de avond zelf alleen een ontroerende belevenis, maar kunnen we met de inspiratie ervan nog uren vooruit.

Joost Tholhuijsen en Gosia Slowinska