Verdiepingstraining










Verdiepingstraining voor vrijwilligers

Op vrijdag 12 april vond een verdiepingstraining plaats voor de vrijwilligers van de Honingraad. Ook was van Inloophuis Toon uit Waalwijk en Inloophuis De Cirkel uit Helmond een medewerker aanwezig in de ochtend.
Na de inloop met een kopje koffie opende onze directeur Rob om 9.30 uur de dag. Hij gaf Henriëtte van Amerongen en Pety Toutenhoofd, ervaren trainers van onze koepelorganisatie IPSO, de gelegenheid zich voor te stellen en een korte inleiding te geven over de resultaten van het wetenschappelijke onderzoek naar de functie van inloophuizen voor mensen met kanker en hun naasten.
Van alle ondervraagde gasten bij inloophuizen zegt 96% baat te hebben bij regelmatig bezoek aan een inloophuis. De meeste baat hebben de gasten bij het maatschappelijk functioneren, het mentaal welbevinden, de kwaliteit van leven en het dagelijks functioneren. Dit betekent dat zij zich meer ontspannen voelen, beter in hun vel zitten en beter in staat zijn hulpvragen te stellen. Ook is in het onderzoek een schatting gemaakt van de landelijke besparingen die de bezoeken aan inloophuizen opleveren door minder artsenbezoek en verhoogde arbeidsparticipatie. Het bedrag ligt tussen de 4 en 11 miljoen euro.

Hierna gaven de trainers een korte inleiding op de twee hoofdonderwerpen van deze dag: “Positieve Gezondheid” en “Seksualiteit en Intimiteit bij Kanker”. De deelnemers hadden bij de uitnodiging al een beschrijving hiervan gekregen. (Citaten hieruit zijn in onderstaande tekst cursief gedrukt.)
Om contact te maken met elkaar vroegen de trainers ons in een “polonaise-opstelling” te gaan staan en elkaars schouders zacht te masseren.
De groep splitste zich daarna in tweeën. Henriëtte behandelde in beide groepen “Seksualiteit en Intimiteit bij Kanker” en Pety “Positieve Gezondheid”.

“Positieve Gezondheid”

Positieve gezondheid is een steeds bekender begrip in inloophuizen. Diverse inloophuizen zijn op dit moment aan het onderzoeken wat positieve gezondheid zou kunnen betekenen in de setting van het inloophuis. Machteld Huber introduceerde het concept positieve gezondheid in Nederland waarin gezondheid niet meer wordt gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. In deze visie is gezondheid niet langer meer strikt het domein van de zorgprofessionals, maar van ons allemaal. Huber onderscheidt in haar concept zes gezondheidsdimensies om het ‘gezondheidswelzijn’ te meten.

Pety ging op bovenstaande in met vragen als: “Wat is gezondheid?” en “Hoe verhoud jij je tot wat er in je leven gebeurt?” Om erachter te komen hoe je zelf in het leven staat, vroeg ze ieder van ons een vragenlijst in te vullen en de resultaten weer te geven op een scoreformulier in de vorm van een spinnenweb. Ook mochten we ieder een foto uitkiezen uit een uitgestalde verzameling, die het beste paste bij de gezondheidstoestand die je zelf gescoord had.
We gingen in tweetallen uiteen om met je toevallige gesprekspartner in gesprek te gaan over het resultaat. De beleving van dit onderdeel is natuurlijk heel persoonlijk. De vraag die hieruit naar voren kwam is of dit een bruikbaar concept is voor een inloophuis. Hierover kwamen sceptische vragen en opmerkingen los.De achterliggende vraag is of een inloophuis er vooral is voor de ontspanning van, het warme bad voor de gasten of dat een inloophuis ook diepere lagen in het welzijn van de gasten mag aanboren.
Algemeen gezegd kan het voor een gast goed zijn als in het inloophuis ook ruimte is om de huidige gezondheidstoestand van een gast en de ontwikkeling ervan ter sprake te brengen. In de praktijk gebeurt dat ook wel, maar het gebeurt niet systematisch. Ook is dit erg afhankelijk van de mate van vertrouwen tussen gast en gastvrouw/-heer.
Over de praktijk van het concept waren er veel vragen. Gastvrouwen/-heren zijn geen professionals, gaat dit hun taak niet te boven? Is een inloophuis de aangewezen plaats om gasten vragenformulieren te laten invullen? Wat doet het met de emoties van de gast? Als de ontwikkeling positief is, zal dit een fijner gevoel geven dan bij achteruitgang door de ziekte. De zojuist gedane oefening leverde ook bij enkele deelnemers al emoties op! De vragenlijst zou ook thuis online kunnen worden ingevuld, maar hoe zit het dan met de begeleiding?
Uit de discussie bleek duidelijk dat bij de Honingraad dit concept niet zomaar ingevoerd kan worden. Er zal een discussie op gang moeten komen over hoe we de diepgang in de gesprekken kunnen aanbrengen. En als de diepgang er al is, hoe we die kunnen verbeteren.
Kunnen we het concept aan laten sluiten bij een activiteit als mindfulness? Is er een aparte “gespreksgroep” nodig, waar dit een onderdeel kan zijn? Wat betekent het voor de opleiding en training van gastvrouwen/-heren?
Duidelijk is dat er huiswerk te doen is voor de vrijwilligers van de Honingraad. Dank aan Pety voor de prettige en kundige manier waarop zij dit onderwerp behandelde.

“Seksualiteit en Intimiteit bij Kanker”

Kanker en seksualiteit lijkt misschien een merkwaardige combinatie. Bij seksualiteit denken we meestal aan plezier en ontspanning. Kanker roept vaak spanning en angst op.
Seksualiteit en intimiteit verdwijnen dan nog wel eens naar de achtergrond. Behandelingen eisen immers alle aandacht op. Beide onderwerpen (seks en kanker) zijn beladen met taboes, laat staan de optelsom ervan.
Uit onderzoek is naar voren gekomen dat patiënten in de zorg en nazorg vragen over kanker seksualiteit en intimiteit niet altijd meenemen in hun gesprekken. Ze verwachten dat de hulpverleners erover zullen beginnen. Maar ook dat wordt vaker niet gedaan. Een taboe op seks bij kanker?
Het is zo moeilijk om het er gewoon over te hebben, niet alleen met de behandelaars, maar ook onderling tussen partners en dat zorgt voor veel misverstanden.

Als eerste punt stelde Henriëtte de vertrouwelijkheid van alles wat besproken wordt aan de orde. Ondanks de vertrouwelijkheid is het wel mogelijk een verslag te schrijven van dit deel van de training.
De eerste opdracht was in drie achtereenvolgende “speeddates”, aan de hand van enkele vragen, in vier minuten met elkaar in gesprek te komen. Hierbij werd in het algemeen naar elkaar in het tweegesprek openheid betracht. Een enkele keer leidde dat tot zichtbare emoties, die heel goed begeleid werden door Henriëtte.
In de grotere groep was die openheid er veel minder. Toch was er, zowel in de ochtend- als in de middagsessie iemand die met een persoonlijk verhaal die openheid wilde bereiken. Hierop werd door de deelnemers nauwelijks respons gegeven.
Hieruit bleek dat ook binnen de Honingraad dit onderwerp nog een taboe is. Binnen een patiëntenvereniging als Olijf, voor vrouwen met gynaecologische kanker, is het al wel gelukt om hier open over te zijn. Is het binnen de Honingraad noodzakelijk om het taboe te doorbreken? Ja, wanneer we als inloophuis, samen met andere inloophuizen, meer diepgang moeten gaan leveren om de kloof tussen formele en informele zorg kleiner te maken. Het sleutelwoord om hierover te praten is communicatie.
Om hiermee verder te komen gaat het om VAK: Vaardigheden, Attitude en Kennis.
Kennis kunnen we opdoen, want er komen steeds meer publicaties over dit onderwerp. Zo zijn er de websites www.kankerdoetveelmetje.kanker.nl en www.kankerenseks.nl .
Henriëtte liet ons een deel van een podcast horen: “De herontdekking van haarzelf” en ze verwees naar boeken van Esther Perel, die o.a. het boek “Erotische intelligentie” schreef.

Om verder te komen binnen de Honingraad zal ook rond dit onderwerp huiswerk gemaakt moeten worden. We zullen moeten proberen om voor alle gasten hulp op maat te geven. Dit betekent eerlijkheid en openheid in de contacten met de gasten en lef hebben om een vraag te stellen als: “Wat betekent het in je relatie dat jij kanker hebt” of “Wat betekent het voor jou dat je partner kanker heeft”. Wellicht kan er een thema-avond komen over dit onderwerp.
Dank aan Henriëtte voor de integere en sprankelende manier waarop zij dit onderwerp bespreekbaar maakte.

Lunch

Tussen de middag mochten we genieten van een heerlijke lunch die door Barbara en Karin, met hulp van Sjef, voortreffelijk werd verzorgd.

Afsluiting

Als afsluiting van de dag nodigde Pety ieder van ons afzonderlijk uit om naar voren te komen, een zelf bedachte houding aan te nemen en in een korte spreuk je gedachten over deze dag uit te spreken. Eén tekst vatte het geheel treffend samen: “Degenen die er niet waren hebben iets wezenlijks gemist”.
Na het maken van de foto van het zo gevormde “tableau vivant” werden Pety en Henriëtte door Rob hartelijk bedankt en verrast met een schitterend boeket.

Rien de Bruin